በቶራ ውስጥ የመጀመሪያዋ ሚጽቫ

የፓራሻት «ቤሬሺት» ሻባት እጅግ ውድና አስፈላጊ ሻባት ናት፤ ከዓመቱ ሻባቶች ሁሉ፣ ስለዚህም ከዓመቱ ቀናት ሁሉ እጅግ ከፍ ያለች ናት፤ ከዚህችም ሻባት ለዓመቱ ሁሉ የሚሆን ታላቅ መንፈሳዊ ኃይልን መሳብ ይቻላል።

ስለዚህ በዚህች ሻባት በቶራ ትምህርትና በጸሎት አገልግሎት ለማብዛት መጣር ያስፈልጋል፤ እንዲሁም እያንዳንዱ እንደ ግንዛቤው በፓራሻው ጥቅሶች ለማሰላሰልና ለመጥለቅ መጣር ያስፈልጋል፤ ምክንያቱም በውስጣቸው ሊገለጹ የማይችሉ እጅግ ውድ መንፈሳዊ ሀብቶች ተሰውረዋልና።

«ብዙ ተባዙ» የምትለው ሚጽቫ ተገቢውን አስተዳደግ የመስጠት ግዴታን ታጠቃልላለች

በፓራሻችን ከቅዱሲቱ ቶራችን 613 ሚጽቮት ሁሉ የመጀመሪያዋ ሚጽቫ ተጠቅሳለች፤ እርሷም «ብዙ ተባዙ» (ፕሪያ ኡርቪያ) የምትለው ሚጽቫ ናት፤ ሐሼም በዓለም ፍጥረት በስድስተኛው ቀን አዳምንና ሔዋንን ከፈጠረ በኋላ «እግዚአብሔርም ባረካቸው፥ እንዲህም አላቸው፦ ብዙ ተባዙ (ፕሩ ኡርቩ)» እንደተባለው።

እንደ ጥቅሱ ቀጥተኛ ትርጉም «ፕሩ ኡርቩ» የሚለው አገላለጽ ድርብ አገላለጽ ብቻ ነው፤ ትርጉሙም «ብዙ ሁኑ፣ ተባዙ» ማለት ነው። ነገር ግን «ኡርቩ» የሚለው ቃል ተጨማሪ ትርጉም እንዳለው፣ ትርጉሙም «አሳድጉ» እንደሆነ ማብራራት ይቻላል፤ የጥቅሱም ዓላማ እንዲህ ይሆናል፦ «ፕሩ» — ብዙ ልጆችን ውለዱ፤ «ኡርቩ» — የወለዳችኋቸውን እነዚያን ልጆች በሐሼም ፊት በቅኑና በተወደደው መንገድ አሳድጉ።

በዚህ ትርጓሜ መሠረት በ«ፕሩ ኡርቩ» ሚጽቫ ውስጥ ልጆች ቅኖችና ፍጹማን ሆነው ለማደግ እንዲበቁ ወላጆች ለልጆቻቸው ሊሰጡ የሚገደዱበት ተገቢ የአስተዳደግ ግዴታም ይካተታል። ከሞላ ጎደል ሁሉም የሚጽቫዋን የ«ፕሩ» ክፍል ፈጽመው ልጆችን ወደ ዓለም ሲያመጡ — ሁሉም የሚጽቫዋን የ«ኡርቩ» ክፍል ለመፈጸምና ለውድ ልጆቻቸው በ«እስራኤል አያት» (ይስራኤል ሳባ) መንገድ ቅዱስና ንጹሕ አስተዳደግ ለመስጠት አይበቁም።

«ብዙ ተባዙ» የምትለውን ሚጽቫ የቶራ መጽሐፍን ከመጻፍ ሚጽቫ ጋር ማገናኘት

ጠቢባኖቻችን ያስተማሩን የታወቀ መመሪያ አለ፦ «ፍጻሜያቸው በመጀመሪያቸው፣ መጀመሪያቸውም በፍጻሜያቸው ተተክሏል»፤ ይህም ማለት የእያንዳንዱን ጉዳይ መጨረሻና መጀመሪያ ሁልጊዜ ማገናኘት ያስፈልጋል ማለት ነው። እንዲሁም በዚህ ጉዳያችን በቶራ ውስጥ ያለችውን የመጀመሪያዋን ሚጽቫ — «ብዙ ተባዙ» የምትለውን ሚጽቫ — በቶራ ውስጥ ካለችው ከመጨረሻዋ ሚጽቫ ጋር ማገናኘት ያስፈልጋል።

በቶራ ውስጥ ያለችው የመጨረሻዋ ሚጽቫ የቶራ መጽሐፍ (ሴፌር ቶራ) የመጻፍ ሚጽቫ ናት፤ በፓራሻት «ኒጻቪም» (በዚያው ክፍል) «አሁንም ይህን መዝሙር ጻፉ» እንደተባለው። የዚህች ሚጽቫ ትርጉምም «ሴፌር ሃ-ሒኑኽ» በተባለው መጽሐፍ እንደተጻፈው ነው፦

«ለእያንዳንዱ የእስራኤል ሰው የቶራ መጽሐፍ እንዲኖረው ታዘዝን። በእጁ ቢጽፈው የተመሰገነና እጅግ የተወደደ ነው… በእጁ ሊጽፈው የማይችል ደግሞ የሚጽፍለትን ይቅጠር። በዚህም ላይ ‹አሁንም ይህን መዝሙር ጻፉ፤ ለእስራኤልም ልጆች አስተምሩት› ተባለ — ይህም ማለት ይህ መዝሙር ያለባትን ቶራ ጻፉ ማለት ነው።»

«ብዙ ተባዙ» የምትለውን ሚጽቫ የቶራ መጽሐፍን ከመጻፍ ሚጽቫ ጋር ማገናኘት ሊጠቁመን የመጣው፣ በመጀመሪያ፣ ልጆችን ወደ ዓለም ማምጣት በሐሼም ፊት እጅግ ከፍ ያለና የተቀደሰ ነገር እንደሆነ ነው፤ ልክ ከእርሱ የበለጠ ቅዱስ ነገር እንደሌለው እንደ ቶራ መጽሐፍ መጻፍ። ከዚህም በተጨማሪ፣ ዋናውም ይህ ነው — ልጆችን ወደ ዓለም ለማምጣት ከበቃን በኋላ (ይህም ከላይ እንደተባለው የሚጽቫዋ የ«ፕሩ» ክፍል ነው) በቅድስናና በጨዋነት መንገድ ልናሳድጋቸውና ልናስተምራቸው መጣር እንዳለብን (ይህም ከላይ እንደተባለው የሚጽቫዋ የ«ኡርቩ» ክፍል ነው)፣ በእውነትም እንደ ቶራ መጻሕፍት ቅዱሳንና ንጹሓን እስኪሆኑ ድረስ ለመብቃት፣ ሊጠቁመን ነው።

በልጆች አስተዳደግና በነፍሳቸው እድገት ላይ ጥረት ማድረግ

አንድ ጊዜ ቅዱሱ ጋኦን ረቭ ቤን ጺዮን አባ ሻኡል ዝ״ል ትንንሽ ልጆችን ወደ ታልሙድ ቶራ (የሕፃናት የቶራ ትምህርት ቤት) ለሚያመላልስ አንድ ሹፌር እንዲህ እንዳለው ይነገራል፦ ልጆቹን ለማሳፈርና ለማውረድ የመጓጓዣውን በር የሚከፍተውን ቁልፍ በተጫነ ቁጥር፣ የቶራ መጻሕፍትን ለማውጣትና ወደ ታቦቱ (ሄይኻል) ለመመለስ የታቦቱን በሮች እንደሚከፍት ያስብ። ምክንያቱም ረቭ ቤን ጺዮን በንጹሕ መንፈሱና በቅዱሳን የብርሌ ዓይኖቹ፣ በታልሙድ ቶራ ሑማሽን፣ ሚሽናንና ገማራን ለመማር የሚበቃ እያንዳንዱ አይሁዳዊ ልጅ በእውነት እንደ ቶራ መጽሐፍ ቅዱስ እንደሆነ አየ።

ነገር ግን ይህን ማወቅ አለብን፦ በዚህ ቅዱስ ተግባር ለመሳካት እንደ ወላጆች ብዙውንና ምርጡን ኃይላችንን በልጆች አስተዳደግ ጉዳይ ላይ ማዋል ግዴታችን ነው። የልጆችን አስተዳደግ በመጠበቅ ለአጭር ቅጽበት እንኳ «ማንቀላፋት» የለብንም፤ ይልቁንም የውድ ልጆቻችንን መንፈሳዊ ሁኔታ ሁልጊዜ በንቃት መከታተል፣ በቀንና በሌሊት በየሰዓቱ ምን እንደሚያደርጉ፣ የት እንዳሉና ከማን ጋር እንደሚወዳጁ ማወቅ አለብን።

ያለ ምንም ጥረት በራሳቸው የሚበቅሉት እሾህና አሜኬላ ብቻ እንደሆኑ ማስታወስ አለብን፤ በአትክልቱ ውስጥ ዓይንን የሚማርኩ የጌጥ አበቦችንና ጣፋጭ የፍራፍሬ ዛፎችን ማሳደግ የሚፈልግ ግን እነርሱን ለማጠጣት፣ ለመንከባከብ፣ በዙሪያቸው ያሉትን አረሞች ለመንቀል፣ በጠቃሚ ማዳበሪያዎች ለማዳበር ወዘተ ወዘተ ብዙ ጊዜ ማዋል ይገባዋል። ስለ ተክሎች ማሳደግ እንዲህ ከሆነ፣ ስለ ነፍሳት ማሳደግማ እንዴት ይልቅ!

ልጆቹ በራሳቸው ተምረውና ታንጸው ያድጋሉ ብሎ የሚያስብ ሰው፣ ሐሼም ይጠብቀን፣ በኋላ እጅግ ሊያዝን ይችላል። ነገር ግን ከእያንዳንዱ ልጁ ጋር ለመማር (እያንዳንዱ ልጅ በሚያስፈልገው መጠን — ሩብ ሰዓትም ይሁን ግማሽ ሰዓት ወይም አንድ ሰዓትም ቢሆን)፣ እንዲሁም ከእነርሱ ጋር ለመጸለይና ለመባረክ፣ በመልካምና በቅን ጠባዮችም ሊመራቸው ከጊዜ ወደ ጊዜ ከእነርሱ ጋር ለመነጋገር ያለ ድካም የሚደክምና የሚጥር ሰው፣ በመጨረሻ በድካሙ ጣፋጭ ፍሬዎችን ለማየት ይበቃል፤ ስለ እርሱም «በእንባ የሚዘሩ በእልልታ ያጭዳሉ» ይባልለታል።

ጻድቃን ልጆችን ለማግኘት እንዴት ይበቃል

በቀደመው ትውልድ እጅግ ከታወቁት የቶራ ታላላቆች አንዱ አንድ ብቸኛ ልጅ ብቻ እንደነበረው ይነገራል፤ ቢሆንም ልጁ በመንገዱ — በቅዱሲቱ ቶራ ትምህርት መንገድ — ይቀጥል ዘንድ አልበቃም፤ በእርግጥ የታላቁ አባት ፍላጎትና ምኞት ሁሉ ይህ ነበር፤ ልጁ ግን ተለይቶ ዓለማዊ ትምህርቶችንና የውጭ ጥበቦችን ለመማር ሄደ። በእርጅናው ዘመን የትውልዱ ታላቅ ለቅርብ ሰዎቹ እንዲህ አለ፦ ብቸኛ ልጁ በመንገዱ እንዲቀጥልና እርሱም የቶራ ሊቅ እንዲሆን ያልበቃበት ምክንያት፣ በቶራ ትምህርት ከመትጋቱ ብዛት የተነሣ ከልጁ ጋር ለመማርና ለመነጋገር ጊዜ ለመስጠት ጊዜ ስላልነበረው ነው፤ እንዲሁም በሻባት ማዕድ ላይ ጥቂት ተጨማሪ የገማራ ገጾችን ለመማር ለመሄድ ይበልጥ ያሳጥር ነበር፤ ከልጁ ጋር የሻባት መዝሙሮችን ለመዘመርና ለቅዱስ ነገር ሁሉ ፍቅርን በውስጡ ለማስረጽ ጊዜ አልሰጠም።

በአንጻሩ ከዚያው ትውልድ ስለ ሌላ የቶራ ታላቅ — እርሱም ከቀደመው ታላቅ ባላነሰ እጅግ የታወቀ ነበር፤ እርሱም የእስራኤል ጋኦንና ቅዱሱ ረቢ ያዕቆብ ይስራኤል ካኒየቭስኪ ዝ״ል (‹ሽታይፕለር› ተብሎ የሚጠራው) ነው — እርሱም አንድ ብቸኛ ልጅ እንደነበረው ይነገራል፤ ያለ ድካምም በእርሱ ላይ ጥረት ያደርግ ነበር፤ ከጥረቱም በተጨማሪ በየሌሊቱ ማልዶ ተነሥቶ በእውነተኛ ልቅሶ መላውን የመዝሙረ ዳዊት መጽሐፍ ይፈጽም ነበር፤ ይህም ሐሼም የሚወደው ልጁ የቶራ ሰው፣ እጅግ የላቀ የቶራ ሊቅና እውነተኛ ፈሪሀ እግዚአብሔር ያለው እንዲሆን እንዲያበቃው ነበር።

በእርግጥም የቅዱሱ አባት ጥረቶች፣ ሐሼም ይጠብቀን፣ በከንቱ አልቀሩም፤ ልጁን የክብር ዘውድ፣ የእስራኤል ጋኦንና ቅዱስ ሆኖ በገዛ ዓይኖቹ ለማየት በቃ፤ እርሱም ቅዱሱ ጋኦን ረቢ ሐይም ካኒየቭስኪ ዝ״ል ነው፤ በቶራ ያለው ታላቅነቱና ሊቅነቱ የታወቁ ናቸው፤ ቅዱሳት በረከቶቹ ፍሬ ያፈራሉ፤ ልጆቹ ሁሉ፣ የልጅ ልጆቹና የልጅ ልጅ ልጆቹም ቅዱስ ዘር፣ የቶራ ሰዎችና እውነተኛ ፈሪሀ እግዚአብሔር ያላቸው ናቸው።

በነገራችን ላይ፦ «ሽታይፕለር» ዝ״ል በምድር ላይ እስካለበት የመጨረሻ ቀኑ ድረስ ስለ ውድ ልጁ በየሌሊቱ መላውን የመዝሙረ ዳዊት መጽሐፍ የማንበብ ልማዱን ቀጠለ፤ «ሐይምኬ የእኔ ሁልጊዜ የቶራ ሰው ሆኖ እንዲቀር እጸልያለሁ» ይል ነበር፤ ይህም በእነዚያ ዓመታት ልጁ ቀድሞውኑ በዕድሜ የገፋ ቢሆንም፣ ከትውልዱ የቶራ ታላላቆች አንዱም ቢሆን ነበር። ይህም ጠቢባኖቻችን «እስከ ሞትህ ቀን ድረስ በራስህ አትተማመን» እንዳሉት፣ እስከ መጨረሻው ቀን ድረስ ስለ ልጆች መጸለይን ማቆም እንደማይገባ ሊያስተምረን ነው።

የቶራ አስተዳደግ ግዴታና የአካባቢ ተጽዕኖ

በዘመናችን ባለው የትምህርት ሁኔታና በየዕለቱ በመንገድ ላይ በሚደረጉት ከባድ ድርጊቶች መሠረት፣ እያንዳንዱ ሰው በእርግጥ እንደሚያየውና እንደሚሰማው (የታወቁ ነገሮችም ማስረጃ አያስፈልጋቸውም)፣ በእስራኤል ያለ እያንዳንዱ ወላጅ — ፈጽሞ ሃይማኖተኛ ያልሆነውም ቢሆን — ወንዶች ልጆቹንና ሴቶች ልጆቹን ያለ ምንም ድርድር በቶራ የትምህርት ተቋማት ብቻ እንዲማሩ መላክ ተገቢና ጠቃሚ እንደሆነ ወደ መደምደሚያ መድረስ ይገባዋል። ምክንያቱም ወንዶች ልጆቹ በጨዋነትና በሰው ክብር እሴቶች እንዲያድጉ፣ ሴቶች ልጆቹም እስከ ሠርጋቸው ቀን ድረስ ጨዋዎችና የተጠበቁ ሆነው እንዲያድጉ ከፍተኛ ዕድል ያለው በዚያ ብቻ ነውና።

ይህ ነገር በፓራሻችን ቀጣይ ክፍልም ተጠቁሟል፦

ቀዳማዊ አዳም ኃጢአት ሠርቶ ከዕውቀት ዛፍ ከበላ በኋላ፦ «አዳምንም አስወጣው፤ ወደ ሕይወት ዛፍም የሚወስደውን መንገድ ለመጠበቅ ኪሩቤልንና የምትገለባበጠውን የነበልባል ሰይፍ በዔድን ገነት ምሥራቅ አስቀመጠ» ተባለ። ራሺም በዚህ ጥቅስ የተጠቀሱት «ኪሩቤል» «አጥፊ መላእክት» እንደሆኑ ያብራራል። በአንጻሩ በፓራሻት «ቴሩማ»፣ ስለ ማደሪያው (ሚሽካን) ዕቃዎች በምትናገረው፣ ሐሼም መምህራችንን ሙሴን የቃል ኪዳኑ ጽላቶች በተቀመጡበት በታቦቱ መክደኛ (በስርየት መክደኛው) ላይ «ሁለትም ኪሩቤል ከወርቅ» እንዲሠራ አዘዘው፤ በዚያም ራሺ እነዚህ ኪሩቤል «የሕፃን ፊት መልክ አላቸው» ብሎ ያብራራል፤ ይህም የአጥፊ መላእክት መልክ ፍጹም ተቃራኒ ነው። ራሺ በሁለቱ በተጠቀሱት ስፍራዎች ትርጓሜውን ለምን ለወጠ?

ቅዱሱ ጋኦን ረቢ ሞሼ መርዶክዮስ ኤፕሽታይን ዝ״ል እንዲህ አብራራ፦ ነገሩ የተመካው ኪሩቡ በተቀመጠበት ስፍራ ላይ ነው። ከ«የምትገለባበጠው የነበልባል ሰይፍ» አጠገብ በማይፈለግ አካባቢ ሲቀመጥ፣ መልካም ያልሆኑ ነገሮችን ይማራል፤ ከጊዜ በኋላም አጥፊ መልአክ ይሆናል፤ በእኛ ላይ አይሁን። ቅዱሲቱ ቶራ በተቀመጠችበት ታቦት ላይ፣ በቅዱሱ ማደሪያ ውስጥ ሲቀመጥ ግን መልካም ነገሮችን ይማራል፤ በዚህም ለብዙ ቀናትና ዓመታት ንጹሕ፣ ጥሩና ከበደል ሁሉ የነጻ «ሕፃን» ሆኖ ይቀራል። በዚህ ውስጥ ስለ ልጆች አስተዳደግ ያለው ፍንጭ ግልጽ ይመስላል፤ ተጨማሪ ማብራሪያም አያስፈልገውም።