የጻዲቃን ዓይኖች ሩቅን ያያሉ

በፓራሻችን ቶራ የግብፅ ገዥ ወደሆነው ወደ ወንድማቸው ወደ ዮሴፍ ፊት ስለ ቅዱሳን ነገዶች መምጣት ትተርካለች። መጀመሪያ ዮሴፍ ሰላዮች እንደሆኑና ወደ ግብፅ የመምጣታቸው ዓላማ ሁሉ ምድሪቱን ለመሰለል እንደሆነ ነገራቸው። ስለዚህ ወንድሞቹ በፊቱ ይቅርታ መጠየቅና ጥቂት ምግብ ለመግዛት ብቻ እንደመጡ ማስረዳት ጀመሩ፤ በዚያውም በቤተሰቡ ውስጥ አሥራ ሁለት ወንድማማቾች እንደሆኑ፣ አንዱ ወንድም (እርሱም በእውነቱ ዮሴፍ ነው) እንደሌለ፣ ታናሹ ወንድም (ብንያም) ደግሞ በከነዓን ምድር ከአባታቸው ጋር እንዳለ ጠቀሱ።

ለዚህም ምላሽ ዮሴፍ ስምዖንን በወኅኒ ቤት አሰረው፤ የቀሩትን ወንድሞች ወደ ከነዓን ምድር ተመልሰው ታናሽ ወንድማቸውን ብንያምን ወደ ፊቱ እንዲያመጡ ጠየቃቸው፤ እንዲህ ካደረጉ ብቻ ሰላዮች እንዳልሆኑ ያምናቸዋል፣ ስምዖንን ይፈታል፣ ተጨማሪ ምግብም ሊሸጥላቸው ይስማማል፤ «ከእናንተ አንዱን ወንድማችሁን ከእኔ ጋር ተዉት፥ ለቤታችሁም ራብ እህልን ወስዳችሁ ሂዱ፤ ታናሹንም ወንድማችሁን ወደ እኔ አምጡ፤ እኔም ሰላዮች እንዳልሆናችሁ ነገር ግን ቅኖች እንደ ሆናችሁ አውቃለሁ፤ ወንድማችሁን እሰጣችኋለሁ፥ በምድሪቱም ትነግዳላችሁ» እንደተባለው።

ሐሼም ለሰው ቁጣውን ያዘገያል፤ ነገር ግን አይተወውም

ታናሹ ልጁ ብንያም ከእርሱ ቢወሰድበት አባቱ ያዕቆብ ታላቅ ኀዘን እንደሚያገኘው ዮሴፍ በሚገባ ያውቅ እንደነበረ ግልጽና ቀላል ነው፤ ቢሆንም ዮሴፍ ብንያም ወደ ፊቱ እንዲመጣ ግድ አለ። የዚህን ግድ ማለት ውስጣዊ ምክንያት ለመረዳት የሚድራሹን ቃል አስቀድመን እናቅርብ፤ የቅዱስ ቃሉም ይህ ነው፦

«ረቢ ሐኒን እንዲህ አለ፦ ‹ርኅሩኁ (ሐሼም) ቸልተኛ (ይቅር ብሎ የሚተው) ነው› የሚል አንጀቱ ይተው! ነገር ግን ቁጣውን ያዘገያል፤ የራሱንም ይቀበላል። (ሐሼም) ለነገዶቹ እንዲህ አላቸው፦ እናንተ ወንድማችሁን በመብልና በመጠጥ መካከል ሸጣችሁት፤ እኔም እንዲሁ አደርግባችኋለሁ — ‹ንጉሡና ሐማም ሊጠጡ ተቀመጡ› ተብሎ የተጻፈው ይህ ነው።»

የሚድራሹ ቃል ማብራሪያ፦ ረቢ ሐኒን እንዲህ ያስተምረናል፤ ሐሼም አንድን ሰው በክፉ ሥራው እንደማይቀጣው ብናይም፣ ሐሼም ይጠብቀን፣ ይህ ሐሼም ስለዚያ ይቅር ብሎ ስለተወው አይደለም — ሐሼም ቸልተኛ ነው የሚል ሁሉ አንጀቱ ይተው — ነገር ግን ሐሼም ለዚያ ሰው ቁጣውን ያዘገያል፤ ንስሐ እንዲገባም ጊዜ ይሰጠዋል፤ ይህ ካልሆነ ግን በመጨረሻ ሐሼም ከብዙ ዓመታት በኋላም ቢሆን ዕዳውን ከእርሱ ይቀበላል።

ለዚህም ምሳሌ ሚድራሹ የዮሴፍን መሸጥ ታሪክ ያመጣል። የዮሴፍን መሸጥ ፓራሻ ስናነብ ወንድሞቹ በዚህ ምንም ቅጣት እንዳልተቀበሉ፣ ሐሼምም ይህን ሥራ ይቅር ብሎ የተወላቸው ይመስላል። ነገር ግን ሚድራሹ በእውነት ከብዙ ዓመታት በኋላ መላው እስራኤል (መሸጡን ከፈጸሙት ከቅዱሳን ነገዶች የወጡት) በዚህ እንደተቀጡ ይገልጥልናል፤ ይህም በእነርሱ ላይ የክፉው ሐማ ድንጋጌ በመወሰኑ ነው፦ «አይሁድን ሁሉ፥ ብላቴኖችንና ሽማግሌዎችን ሕፃናትንና ሴቶችንም፥ በአንድ ቀን እንዲያጠፉ፥ እንዲገድሉም፥ እንዲደመስሱም»።

አርጤክስስ እስራኤልን መሸጡ ወንድሞቹ ዮሴፍን እንደሸጡት ነው

ወንድሞቹ ዮሴፍን እንደሸጡት፣ እንዲሁ ንጉሥ አርጤክስስም መላውን እስራኤል እንደ ፈቃዱ እንዲያደርግባቸው ለክፉው ሐማ ሸጣቸው፤ «ንጉሡንም ደስ ቢያሰኘው እንዲጠፉ ይጻፍ፤ እኔም ወደ ንጉሡ ግምጃ ቤት ያመጡት ዘንድ ለሠራተኞቹ እጅ አሥር ሺህ መክሊት ብር እመዝናለሁ። ንጉሡም ቀለበቱን ከእጁ አውጥቶ የአይሁድ ጠላት ለነበረው ለአጋጋዊው ለሐመዳቱ ልጅ ለሐማ ሰጠው። ንጉሡም ሐማን፦ ብሩ ለአንተ ተሰጥቶአል፥ ሕዝቡም ደግሞ፤ ደስ የሚያሰኝህን አድርግባቸው አለው» እንደተባለው።

ወንድሞቹ ዮሴፍን ከመሸጣቸው በፊት ለመብላትና ለመጠጣት እንደተቀመጡ — «እንጀራም ሊበሉ ተቀመጡ» እንደተባለው — እንዲሁም ንጉሥ አርጤክስስ በእስራኤል ሕዝብ ላይ እንደ ፈቃዱ እንዲያደርግ ለሐማ ከተስማማ በኋላ «ንጉሡና ሐማም ሊጠጡ ተቀመጡ፤ የሱሳ ከተማ ግን ታወከች» ተባለ።

ዓይኖቹ እጅግ ሩቅን ያዩና በክፉው ሐማ ዘመን በመላው እስራኤል ላይ የሚያንዣብበውን ድንጋጌ በቅዱስ መንፈሱ ያየ ብቸኛው ሰው ጻድቁ ዮሴፍ ነበር፤ ስለዚህ ከሐማ ድንጋጌ ለእስራኤል ሕዝብ እንዴት ማዳን እንደሚያደርግ ምክርን ፈለገ።

ዮሴፍ ያ ድንጋጌ የተወሰነው በመሸጡ ሥራ ምክንያት ብቻ እንደሆነ ስላወቀ፣ በዚያች ሰዓት የእስራኤልን ሕዝብ ሊያድን የሚችለው በመሸጡ ሥራ ውስጥ በምንም ወገን ፈጽሞ ካልተሳተፈና ካልተባበረ፣ በዚያም ሥራ ምክንያት ምንም ክስ ከሌለበት ሰው ዘር የሚመጣ ሰው ብቻ እንደሆነ ተረዳ።

ከቅዱሳን ወንድሞቹ ሁሉ መካከል ከዮሴፍ መሸጥ ሥራ ጋር ምንም ግንኙነት ያልነበረው ብንያም ብቻ ነበር። ስለዚህ ዮሴፍ ወንድሙን ብንያምን ወደ ፊቱ እንዲያመጡት ግድ አለ፤ ይህም በሩቁ ወደፊት፣ በክፉው ሐማ ድንጋጌ ዘመን፣ ከብንያም ዘር ለእስራኤል ሕዝብ በእርሱ አማካይነት ማዳን የሚሆንበት ጻዲቅ እንዲወጣ ለማድረግ ነበር።

ማዳን በተለይ ከብንያም ዘር

ከዚህም በተጨማሪ፦ ብንያም በሌሎቹ ነገዶች ዘንድ ያልነበረ ሌላ ክብር ነበረው። በያዕቆብ አባታችንና በወንድሙ በዔሳው መካከል በነበረው ግንኙነት፣ በፓራሻት «ቫይሽላሕ» እንደተተረከው፣ ያዕቆብና ልጆቹ ሁሉ ለዔሳው ሰገዱ፤ ይህም ስግደት ለዔሳውና ለዘሩ፣ ከእነርሱም መካከል ለክፉው ሐማ፣ እስራኤልን የማሸነፍ ኃይል ሰጠ። ነገር ግን ለዔሳው ያልሰገደው ብንያም ብቻ ነበር፤ ምክንያቱም በዚያን ጊዜ ገና አልተወለደም ነበርና፤ ስለዚህ ከዔሳው ዘር የወጣውን ክፉውን ሐማ የማሸነፍ ኃይል በተለይ የነበረው እርሱ ነበር።

ስለዚህ የእስራኤል ከክፉው ሐማ ድንጋጌ መዳን በተለይ ከብንያም ዘር በመጣው በአይሁዳዊው መርዶክዮስ አማካይነት ነበር፤ «በሱሳ ግንብ ውስጥ ስሙ መርዶክዮስ የተባለ አንድ አይሁዳዊ ሰው ነበረ፤ እርሱም የብንያማዊው የቂስ ልጅ የሰሜኢ ልጅ የኢያዒር ልጅ ነበረ» እንደተባለው፤ ትርጉሙም ከብንያም ነገድ የመጣ ማለት ነው። ከላይ እንደተባለው ብንያም ለክፉው ዔሳው እንዳልሰገደ፣ እንዲሁም አይሁዳዊው መርዶክዮስ — ለክፉው ሐማ እንዲንበረከኩና እንዲሰግዱ የተሰጠውን የንጉሡን ትእዛዝ ከታዘዙት ከቀሩት የእስራኤል ሕዝብ ሁሉ በተቃራኒ — በሙሉ ኃይሉ ይህን እምቢ አለ፤ «መርዶክዮስ ግን አልተንበረከከም፥ አልሰገደምም» እንደተባለው።

ወንድሙ ብንያም ወደ ፊቱ በቀረበ ጊዜ የዮሴፍ ሥራዎች ማብራሪያ

በዚህ መግቢያ መሠረት ወንድሙ ብንያም ወደ ፊቱ በቀረበ ጊዜ ዮሴፍ ያደረጋቸውን ሌሎች ጥቂት ሥራዎች ጥልቀት ለመረዳት ሰፊ በር ይከፈትልናል፦

በመጀመሪያ፣ ወንድሞቹ ከብንያም ጋር ወደ ዮሴፍ ቤት በመጡ ጊዜ ዮሴፍ ወዲያውኑ የቤቱን አዛዥ በወንድሞቹ ፊት እንደ ንጉሥ ልግስና ያለ ግብዣ እንዲያዘጋጅ አዘዘ፤ እስኪሰክሩም ድረስ ብዙ ወይን አጠጣቸው፤ «ከእርሱም ጋር ጠጡ፥ ሰከሩም» እንደተባለው። በዚህም ዮሴፍ ብንያምን ወደ ፊቱ ያስመጣበት ዓላማው ሁሉ በክፉው ሐማ ዘመን ለእስራኤል ሕዝብ ማዳን ለማድረግ እንደሆነ፣ በዚያም ማዳን አማካይነት የእስራኤል ሕዝብ የፑሪምን በዓል እንደሚያገኙ ጠቆማቸው፤ በዚያም በዓል እያንዳንዱ አይሁዳዊ ግብዣና የመጠጥ ድግስ እንዲያዘጋጅ፣ እስኪሰክርም ድረስ ብዙ ወይን እንዲጠጣ ታዝዟል፤ ጠቢባኖቻችን እንዳሉት፦ «ሰው በፑሪም ‹የተረገመው ሐማ›ን ከ‹የተባረከው መርዶክዮስ› እስከማይለይ ድረስ መጠጣት አለበት።»

ቀጥሎም ከግብዣው በኋላ ዮሴፍ የቤቱን አዛዥ የብር ጽዋውን በወንድሙ በብንያም ዓይበት (ከረጢት) ውስጥ እንዲያስቀምጥ አዘዘ። የዮሴፍ የዚህ ሥራ ጥልቅ ዓላማ ይህ ነው፦ «ጋቪያ» (ጽዋ) የሚለው ቃል ወደ «ዓይን-ቤት» (72) እና «ዩድ-ጊሜል» (13) ይከፈላል፤ እርስ በርሳቸው ስናባዛቸው (13 ጊዜ 72) ቁጥሩ «መርዶክዮስ አስቴር» ከሚለው ቁጥር ዋጋ ጋር (ከቃሉ አጠቃላይ አንድ ጋር) እኩል ይሆናል። በዚህም ዮሴፍ በትውልዶች ቀጣይነት ከብንያም መርዶክዮስና አስቴር እንዲወጡ አደረገ፤ በእነርሱም አማካይነት ከክፉው ሐማ ድንጋጌ ለእስራኤል ሕዝብ ማዳን ይሆናል።

ዮሴፍ በዚህ ጉዳይ ስለሚያደርጋቸው ተጨማሪ ሥራዎች በሚቀጥለው ፓራሻ፣ በፓራሻት «ቫዪጋሽ»፣ እናነባለን፤ በዚያም ገና በፓራሻው መጀመሪያ በይሁዳና በዮሴፍ መካከል ስለነበረው ውጥረት የተሞላበት ግንኙነት ተተርኳል።

በዚያ ግንኙነት ዮሴፍ ይሁዳን እጅግ ታላቅ ቁጣ አስቆጣው፤ ጠቢባኖቻችን በሚድራሽ እንደሚገልጹት፣ ከቁጣው ብዛት የተነሣ ይሁዳ በታላቅ ድምፅ አገሳ፤ ድምፁም እስከ አራት መቶ ፓርሳ (የርቀት መለኪያ) ርቀት ድረስ ተሰማ፤ የግብፅ ምድር ሁሉ ልትገለበጥ ጥቂት ቀራት፤ የዮሴፍ ኃያላን ሁሉ ጥርሶች ከፍርሃትና ከድንጋጤ ብዛት ወደቁ። ይሁዳም ብንያምን ወዲያውኑ ካልፈታ ሰይፉን መዝዞ ዮሴፍንና ፈርዖንን በአንድነት እንደሚገድላቸው ዮሴፍን አስፈራራው።

ዘሮቹን ለማዳን የንጉሥ ዳዊት የመታገሥና የትዕግሥት ጠባይ

ዮሴፍ ይሁዳን ለማስቆጣት እጅግ «የጣረበትን» ምክንያት፣ እንዲሁም ይህ ከላይ እንደተባለው ከእስራኤል ከክፉው ሐማ ድንጋጌ መዳን ጋር ያለውን ግንኙነት ለመረዳት በነቢያት የተተረከውን አስቀድመን እናቅርብ፦

ዳዊት ሊገድለውና መንግሥቱን ከእርሱ ሊወስድ ከፈለገው ከልጁ ከአቤሴሎም ፊት ከኢየሩሳሌም በሸሸ ጊዜ፣ ከሳኦል ቤት ወገን የሆነ የጌራ ልጅ ሳሚ የተባለ ሰው ሊገናኘው ወጣ፤ በሰዎቹ ሁሉ ፊትም በብርቱ ይረግመው፣ እርሱንና እነርሱንም በድንጋይ ይወግራቸው ጀመር፤ እንዲህም አለው፦ «ውጣ፥ ውጣ፥ አንተ የደም ሰው፥ ምናምንቴም፤ እግዚአብሔር በእርሱ ፋንታ በነገሥህበት በሳኦል ቤት ደም ሁሉ ተበቀለህ፤ እግዚአብሔርም መንግሥትን ለልጅህ ለአቤሴሎም እጅ ሰጠው፤ እነሆም፥ አንተ የደም ሰው ነህና በክፋትህ ተያዝህ»። ከንጉሥ ዳዊት ኃያላን አንዱ የነበረው የጽሩያ ልጅ አቢሳ ይህን በሰማ ጊዜ፣ እንደዚያ ያለ ምናምንቴ ሰው እንደሚገባው ወደ ሳሚ ሄዶ ራሱን ሊቆርጥ ከንጉሥ ዳዊት ፈቃድ ጠየቀ፤ ዳዊት ግን ከልክሎት «እግዚአብሔር፦ ዳዊትን ስደበው ብሎታልና» አለ።

ንጉሥ ዳዊት በዚህ ሥራ ለጌራ ልጅ ለሳሚ ያሳየው የመታገሥና የትዕግሥት ጠባይ ፈጽሞ የእርሱ ባሕርይ እንዳልሆነ ማወቅ አለብን። ንጉሥ ዳዊት በተፈጥሮው ጀግና፣ የጦር ሰውና ቁጡ ነበር፤ ቀይ (አድሞኒ) መሆኑ ይህን ያመለክታል።

በተለመደው በዳዊት ተፈጥሮ መሠረት ሳሚን በዚያው ቅጽበት መግደል ነበረበት፤ ነገር ግን እንዲህ ቢያደርግ ኖሮ ለእስራኤል ሕዝብ ከክፉው ሐማ ድንጋጌ የሚያድን ባልኖረ ነበር፤ ምክንያቱም አይሁዳዊው መርዶክዮስ ከጌራ ልጅ ከሳሚ ዘር ወጥቷልና፤ «በሱሳ ግንብ ውስጥ ስሙ መርዶክዮስ የተባለ አንድ አይሁዳዊ ሰው ነበረ፤ እርሱም … የሰሜኢ ልጅ የኢያዒር ልጅ» እንደተባለው። ሳሚ ዳዊትን በረገመበት ጊዜ ገና ሚስት አላገባም፣ ልጆችንም አልወለደም ነበር።

ዮሴፍ ከብንያም የሚወጣውን ማዳን አየ

ከላይ የተጠቀሰውን አደጋ ዮሴፍ በቅዱስ መንፈሱ አየ፤ ስለዚህ ንጉሥ ዳዊት ከዘሩ ከወጣው ከይሁዳ ጋር በተገናኘ ጊዜ፣ ቁጣውን ሁሉ እስከ መጨረሻ ከእርሱ ለማውጣት እጅግ ሊያስቆጣው ጣረ። በዚህም ሳሚ መጥቶ ዳዊትን በረገመ ጊዜ በዳዊት ልብ ውስጥ ምንም ቁጣ እንዳይቀር አደረገ፤ ዳዊትም ወዲያውኑ ሳሚን ይቅር አለው፤ በሕይወትም ተወው። በዚህም ምክንያት ሳሚ በቀሪው ሕይወቱ ሚስት አግብቶ ልጆችን ለመውለድ ቻለ፤ ከዘራቸውም ወደፊት እስራኤልን ያዳነው አይሁዳዊው መርዶክዮስ ወጣ።

ከዚህ ሁሉ በኋላ ዮሴፍ ራሱን ለወንድሞቹ ገልጦ ወንድማቸው ዮሴፍ መሆኑን ካሳወቀ በኋላ በዚህ ጉዳይ ያደረጋቸውን ሥራዎች ፍጻሜ ጠቆማቸው። በደስታው ሁሉ መካከል ለእያንዳንዱ ወንድሙ ያማረ የሚለወጥ ልብስ ሰጠ፤ ለብንያም ብቻ ግን አምስት የሚለወጥ ልብስ ሰጠው፤ «ለሁሉም ለእያንዳንዱ የሚለወጥ ልብስ ሰጣቸው፤ ለብንያም ግን ሦስት መቶ ብርና አምስት የሚለወጥ ልብስ ሰጠው» እንደተባለው።

በዚህም ዮሴፍ ክፉውን ሐማ የሚያንበረክከውንና እስራኤልን ከከባድ ድንጋጌው የሚያድነውን አይሁዳዊውን መርዶክዮስን ከብንያም እንዲወጣ ለማድረግ በእርግጥ እንደተሳካለት ጠቆማቸው፤ ከዚያም በኋላ መርዶክዮስ አምስት ያማሩ የንጉሣዊ ልብሶችን ለብሶ ከንጉሥ አርጤክስስ ፊት ወጣ፤ «መርዶክዮስም ሰማያዊና ነጭ የመንግሥት ልብስ ለብሶ፥ ትልቅም የወርቅ ዘውድ ደፍቶ፥ ከጥሩ በፍታና ከቀይ ግምጃ የተሠራ መጐናጸፊያ ለብሶ ከንጉሡ ፊት ወጣ፤ የሱሳም ከተማ እልል አለች፥ ደስ አላትም» እንደተባለው።

ከእውነተኛ ጻዲቃን ጋር መጣበቅና መመሪያዎቻቸውን ሁሉ በጥንቃቄ መታዘዝ እጅግ አስፈላጊ ነው

በተግባር ከተነገረው ሁሉ፣ በመጀመሪያ፣ በየትውልዱ ካሉት እውነተኛ ጻዲቃን ጋር መጣበቅና ቅዱሳት መመሪያዎቻቸውን ሁሉ መታዘዝ ለምን እጅግ አስፈላጊ እንደሆነ መማር እንችላለን፤ ከአእምሯችን አጭርነት የተነሣ ለምንና ስለምን እንዲህ እንደሚያዝዙ ለመረዳት ባንበቃም እንኳ። ምክንያቱም የጻዲቃን ዓይኖች በስፍራም በጊዜም እጅግ ሩቅን ያያሉ፤ ለመላው እስራኤል ወይም ለእያንዳንዳቸው በግል ከሚሰጧቸው መመሪያዎች ሁሉ በስተጀርባ ጥልቅና የተሰወሩ ዓላማዎች አሉ፤ ስለዚህ ቃላቸውን በታላቅ ጥንቃቄ፣ ሐሼም ይጠብቀን፣ በዓለም ላይ ያለ ምንም ጥርጥር መታዘዝ ይገባናል።

እንዲሁም ከተነገረው ሁሉ መማር ያለብን፦ በሐሼም ፊት እጅግ አስፈላጊ የሆኑት ሰዎች፣ ሐሼም በእነርሱ አማካይነት ተአምራትን የሚያደርግባቸውና ለእስራኤል ሕዝብ ማዳንን የሚያመጣባቸው፣ በተለይ ማንንም የእስራኤል ሰው እንዳያሳዝኑ እጅግ የሚጠነቀቁና እያንዳንዱን የእስራኤል ሰው ባለበት ሁሉ በልብና በነፍስ የሚወዱ ሰዎች ናቸው — ከላይ እንደተባለው ብንያም በዮሴፍ መሸጥ ተሳታፊ ስላልነበረ፣ ስለዚህም በዚያ ምክንያት በደረሰበት ኀዘን ሁሉ ተሳታፊ ስላልነበረ፣ በተለይ ከዘሩ ከሐማ ድንጋጌ የእስራኤል አዳኝ እንዲወጣ እንደበቃ።