የጸሎት አገልግሎት

በፓራሻችን እንደተተረከው፣ ያዕቆብ አባታችን የዮሴፍን ልጆች ባርኮ ከጨረሰ በኋላ ዮሴፍን እንዲህ አለው፦ «እኔም ከአሞራውያን እጅ በሰይፌና በቀስቴ የወሰድኋትን ከወንድሞችህ አብልጬ አንዲት ሴኬምን (ክፍል) ሰጠሁህ»። ራሺም እንዲህ ያብራራል፦ «ለቀብሬ ለመጨነቅ ስለምትደክም፣ እኔም የምትቀበርበትን ርስት ሰጠሁህ፤ ይህስ የትኛው ነው? ይህች ሴኬም ናት፤ ‹የእስራኤልም ልጆች ከግብፅ ያወጡትን የዮሴፍን አጥንት በሴኬም ቀበሩት› እንደተባለው።»

ያዕቆብ ሴኬምን ከአሞራውያን እጅ «በሰይፌና በቀስቴ» እንደወሰደ ለዮሴፍ በተናገረው ላይ ራሺ እንደ ቀጥተኛ ትርጉሙ ያብራራል፦ «ስምዖንና ሌዊ የሴኬምን ሰዎች በገደሉ ጊዜ በዙሪያቸው ያሉት ሁሉ ሊወጓቸው ተሰበሰቡ፤ ያዕቆብም በእነርሱ ላይ የጦር መሣሪያ ታጠቀ።»

ነገር ግን በገማራ ካለው የጠቢባኖቻችን ቃል እንደሚታየው፣ ያዕቆብ ሴኬምን ከአሞራውያን እጅ በሰይፉና በቀስቱ እንደ ቀጥተኛ ትርጉሙ ወሰደ ብሎ ለዮሴፍ እንደተናገረ ቃሉን እንደ ቀጥተኛ ትርጉሙ አልተቀበሉትም፤ ምክንያቱም አስቀድሞ «በቀስቴ አልታመንምና፥ ሰይፌም አያድነኝምና» ተብሏል። ስለዚህ ቃሉን ከቀጥተኛ ትርጉሙ አውጥተው እንዲህ አብራሩት፦ «ሰይፌ — ይህ ጸሎት ነው፤ ቀስቴ (ቃሽቲ) — ይህ ልመና (ባቃሻቲ) ነው።»

ይህም ማለት፣ ያዕቆብ ሴኬምን ከአሞራውያን እጅ «በሰይፌና በቀስቴ» እንደወሰደ ለዮሴፍ የተናገረው ትርጉሙ ከአሞራውያን ነገሥታት እንዲያድነው ከሐሼም በብዙ ጸሎትና ልመና እንደወሰዳት ነው። ብሩክ ሐሼምም ጸሎቱን ሰማ፤ ከያዕቆብ ፊት ፍርሃትንና ድንጋጤን በእነርሱ ላይ በመጣል ከእነርሱ አዳነው፤ «ተጓዙም፤ የእግዚአብሔርም ፍርሃት በዙሪያቸው ባሉት ከተሞች ላይ ነበረ፤ የያዕቆብንም ልጆች አላሳደዱአቸውም» እንደተባለው።

ነገር ግን በዚህ መሠረት መረዳት ያስፈልጋል፦ እንግዲያውስ ቶራ ጠቢባኖቻችን እንዳብራሩት «በጸሎቴና በልመናዬ» ሳይሆን «በሰይፌና በቀስቴ» የሚለውን አገላለጽ ለምን መረጠች?

ቶራ ይህን አገላለጽ የመረጠችው ለእያንዳንዱ ሰው እንዲህ ለመጠቆም ይመስላል፦ በጸሎት አገልግሎት ሰውን ለማደናቀፍ በእርሱ ላይ የሚቆም በተለይ ታላቅ የሆነ ክፉ ዝንባሌ (ዬጼር ሃ-ራዕ) አለ። ይህም ማልዶ ለመጸለይ እንዳይነሣ ለመከልከል እጅግ ከባድ የእንቅልፍ ገመዶችን በእርሱ ላይ በመጣል፣ እንዲሁም ለመጸለይ በተነሣ ጊዜ በሚያደናግሩትና በሙሉ ልብ (ካቫና) እንዳይጸልይ በሚያደናቅፉት በልዩ ልዩ ሐሳቦችና በባዕድ አሳቦች አእምሮውን በማወክ ነው። እርሱን ለማሸነፍ ሰው በጦርነት ውስጥ እንዳለና ነፍሱን የሚሹትን ጠላቶቹን ለመውጋት ሰይፍና ቀስት በእጁ እንደያዘ ጀግና በእርሱ ላይ ታላቅ ጦርነት ማድረግ ያስፈልገዋል።

በሙሉ ኃይል ራስን ለጸሎት መስጠት

ያዕቆብ አባታችን «ከአሞራውያን እጅ በሰይፌና በቀስቴ የወሰድኋት» ያለው ይህ ነው፤ ይህም ማለት፣ ክፉው ዝንባሌ ከጸሎት አገልግሎት ሊያደናቅፈኝ በሙሉ ኃይሉ ቢዋጋኝም፣ ወገቤን ታጥቄ፣ እንደ ምሳሌ ሰይፍና ቀስት በእጄ ይዤ፣ በሙሉ ልብ ለመጸለይ እንዲሳካልኝ በሙሉ ኃይሌ በእውነት ተዋጋሁት።

ከተነገረው ሁሉ ራስን ለጸሎት አገልግሎት በእውነት በሙሉ ኃይል መስጠት ምን ያህል እንደሚያስፈልግ መማር ይገባናል። ምክንያቱም የጸሎት ክብር እጅግ ታላቅና ግዙፍ ነው፤ ጠቢባኖቻችንም ጸሎት «በዓለም ከፍታ ላይ ከሚቆሙት ነገሮች» አንዱ እንደሆነ ተናግረዋል። ስለዚህ በጸሎት ውስጥ ልብንና ነፍስን ሁሉ ማስገባት ያስፈልጋል፤ «በፍጹም ልባችሁና በፍጹም ነፍሳችሁ ታገለግሉት ዘንድ» እንደተባለው፤ ጠቢባኖቻችንም ይህ አገልግሎት ጸሎት እንደሆነ አስተምረውናል።

ስለዚህ «በሐሼም ፊት ልብሽን እንደ ውኃ አፍስሺ» ተባለ፤ በተለይ «እንደ ውኃ» ተባለ እንጂ እንደ ዘይት ወይም እንደ ወይን ወይም እንደ መሳሰሉት አልተባለም፤ ምክንያቱም ዘይት ወይም ወይን ከዕቃው ሲፈስ በዕቃው ግድግዳዎች ላይ የዘይትና የወይን ቅሪቶች ይቀራሉ፤ ውኃ ከዕቃው ሲፈስ ግን ሙሉ በሙሉ ይፈሳል፤ በዕቃውም ውስጥ ምንም አይቀርም። በጸሎትም እንዲሁ ነው፤ ሰው ነፍሱን ሁሉ በሐሼም ፊት ማፍሰስ አለበት፤ ከእርሷም ትንሽ ክፍል እንኳ ከጸሎት ውጭ መተው የለበትም።

ሰው ራሱን ለጸሎት አሳልፎ መስጠት አለበት፤ ከእርሷ የሚከለክለውም ምንም ነገር ሊኖር አይገባም። አባቴና መምህሬ ዝ״ል «በእግዚአብሔር ቤት በሁከት (ቤ-ሬጌሽ) እንሄዳለን» የተባለውን እንዲህ አብራርቶታል፦ «ቤ-ሬጌሽ» የሚለው ቃል የ«ባራድ (በረዶ)፣ ሩዋሕ (ነፋስ)፣ ጌሼም (ዝናብ)፣ ሼሜሽ (ፀሐይ)» የመጀመሪያ ፊደላት ነው። ይህም ማለት በውጭ ታላቅ በረዶ፣ ወይም ኃይለኛ ነፋስ፣ ወይም ብርቱ ዝናብ፣ ወይም ከሰገባዋ የወጣች (የምታቃጥል) ፀሐይ፣ ወይም የመሳሰሉት ቢኖሩም፣ ቢሆንም ሰው በሐሼም ፊት ለመጸለይ ወደ ምኩራብ ከመሄድ ራሱን አይከልክል።

የጸሎት ጊዜ ሲደርስ ሌሎች ሥራዎችን ሁሉ መተው

እንዲሁም ቀኑን ሙሉ የሚሠራና የሚንሓ (የከሰዓት) ጸሎት ጊዜ የደረሰበት ሰው ሁሉን ትቶ ለመጸለይ ይሩጥ፤ ይህም ታላቅ የገንዘብ ኪሳራ ቢያስከትልም — ለምሳሌ የሱቅ ባለቤት ሆኖ በትክክል በዚያች ሰዓት ብዙ ደንበኞች ወደ ሱቁ ቢመጡ፣ ሱቁን ዘግቶ ለመጸለይ መሄድ ስላለበት ከሱቁ እንዲወጡ ቢጠይቃቸው የሚያጣቸው ቢመስልም — ቢሆንም በዚህ አይጨነቅ፤ ምክንያቱም ሐሼም በእርግጥ ይክሰዋል፣ የእጁንም ሥራ ይባርካል። ይልቁንም ሰው ለጸሎት ክብር የበለጠ ገንዘብ ለመተው ፈቃደኛ በሆነ መጠን ጸሎቱ የበለጠ ዋጋ እንዳላት ያሳያል፤ ለጸሎት በሚሰጠው ዋጋ ልክም በትክክል በሰማይ ጸሎቱን ይመለከቷታል።

አባቶቻችን ዝ״ል አብዛኞቹ በቀን ውስጥ በግብርናና በመሳሰሉት ከባድ ሥራዎች በእጃቸው ድካም የሚተዳደሩ እጅግ ቀላል ሰዎች ቢሆኑም፣ ቢሆንም ለጸሎት ልዩ አመለካከት ነበራቸው፤ ለእርሷም ራሳቸውን አሳልፈው ይሰጡ ነበር። በየሌሊቱ የእንቅልፍ ፍላጎትን ሰብረው በሌሊቱ ጥቂት ሰዓታት (ከእኩለ ሌሊት በኋላ) ይነሡ ነበር፤ ይህም «ቲቁን ሓጾት» (የእኩለ ሌሊት ጸሎት) በማስቀደም፣ ቅዱሱን ዞሃር በመማር፣ መዝሙረ ዳዊትን በማንበብ፣ ልዩ ልዩ ጸሎቶችንም በማድረግ ወዘተ ራሳቸውን ለጸሎት በሚገባ ለማዘጋጀት ነበር።

በጸሎት «አቋራጮችን» ማድረግ አያውቁም ነበር። በእነርሱ ዘንድ ከሻሓሪት ጸሎት በፊት በሲዱር (የጸሎት መጽሐፍ) ውስጥ የሚገኙት ቅኔዎች (ፒዩቲም)፣ የዞሃር ክፍሎች፣ ትንንሽ ጸሎቶች ወዘተ ሁሉም የጸሎቱ የማይነጣጠሉ ክፍሎች ነበሩ፤ ስለዚህ አንዱንም አይዘሉም ነበር። በዓሚዳ ጸሎት ያለ እንግዳ እንቅስቃሴዎች በቀላልነት ይቆሙ ነበር፤ ዓይኖቻቸው በሲዱሩ ላይ ተተክለው ነበር፤ የጸሎቱንም ቃላት በታላቅ ቅንነት፣ በሙሉ ልብና በተሰበረ ልብ ያወጡ ነበር። ስለዚህ ጸሎቶቻቸው በሰማይ እጅግ ተወዳጅና ተቀባይነት ያላቸው ነበሩ፤ በሐሼም ፊትም እንደ ጣፋጭ መዓዛ ይወጡ ነበር።

ጸሎት ከሐሼም ጋር ያለው ዋናው ግንኙነት ነው

እንዲሁም የኤሉል ወር ሲደርስ፣ ዛሬ አንዳንዶች እንደሚያደርጉት በዘገዩት የጠዋት ሰዓታት ወይም ከሚንሓ በፊት ወይም በመሳሰሉት ጊዜያት «ስሊሖት» (የይቅርታ ልመና) የማድረግ ሁኔታን አያውቁም ነበር። በእነርሱ ዘንድ ስሊሖት በሌሊቱ መካከል መሆን እንዳለባቸው ግልጽ ነበር። ስለዚህ ከሌሊቱ ስምንት ሰዓት (2:00) ገደማ ይነሡ፣ ሰውነታቸውን ያነጹ፣ ውኃው ሞቃትም ይሁን ቀዝቃዛ ሳይለዩ በሚቅቬ በመጠመቅ ይነጹ፣ በሌሊቱ ዘጠኝ ሰዓት (3:00) ላይ ቀድሞውኑ ወደ ምኩራብ ደርሰው «ቲቁን ሓጾት»ን ያደርጉና ከስሊሖቱ ራሳቸው በፊት ለማንበብ የለመዷቸውን ቅኔዎችና የመዝሙረ ዳዊት ምዕራፎች ሁሉ ያነቡ ነበር። በጸሎት እንደነበረው በስሊሖትም «አቋራጮችን» አያውቁም ነበር፤ ይልቁንም በመጽሐፉ የተጻፈውን ሁሉ ሳይዘሉ ማንበብ እንደሚያስፈልግ በቀላልነትና በቅንነት ተረድተው ነበር።

በታላቅ ኀዘናችን በዘመናችን የቶራ ሰዎች የሆኑ አቭሬኪም እንኳ ከአሁን በኋላ በዚህ ደረጃ ላይ አይደሉም፤ እነርሱም መግቢያዎቹን ይዘላሉ፣ በችኮላ ይጸልያሉ፣ በድሃ አእምሯቸው አላስፈላጊ የሚመስሏቸውን ክፍሎች ይተዋሉ፤ ሐሼም ይጠብቀን፤ ስለዚህ ጸሎቶቹ ከአሁን በኋላ በሰማይ ያን ያህል ተቀባይነት የላቸውም። ከእነዚያ ቅኖችና ቀላል አባቶች መጸለይን መማር ይገባናል።

አቭሬኪም መንፈሳዊ ደረጃቸው በሰማይ የሚለካው በየዕለቱ በሚማሩት የገማራ ገጾች ብዛት ወይም በሚያመነጩት አዲስ ትርጓሜዎች (ሒዱሺም) ሳይሆን፣ በጸሎት አገልግሎት በሚያደርጉት ምርጥ ጥረት እንደሆነ ማወቅ አለባቸው። ለሻሓሪት ጸሎት ከጓደኛው ቀድሞ የሚመጣ እያንዳንዱ አቭሬክ፣ ከጓደኛው ይበልጥ ሙሉ ጸሎት የሚጸልይ እያንዳንዱ አቭሬክ፣ ከጓደኛው ይበልጥ በልብ (በካቫና) የሚጸልይ እያንዳንዱ አቭሬክ — እርሱ ከጓደኛው ይበልጥ የተቀደሰ ነው።

ሰው በጸሎት ውስጥ መጨመር ያለበትን አንድ ተጨማሪ ክፍል መጥቀስ ሲረሳ — የረሳው ሰው ተመልሶ መጸለይ የማያስፈልገውና ግዴታውን እንደተወጣ የሚቆጠርበት ክፍል ቢሆንም እንኳ (ለምሳሌ በሮሽ ሖዴሽ ሌሊት «ያዓሌ ቬያቮ»፣ በሐኑካና በፑሪም «ዓል ሃ-ኒሲም» እና የመሳሰሉት) — ይህ ለእርሱ መልካም ምልክት አይደለም፤ ምክንያቱም የሰው ከፈጣሪ ጋር ያለው ዋናው ትስስር በጸሎት አማካይነት ነው፤ ሰው በጸሎት ውስጥ አንድን ክፍል መጥቀስ ሲረሳ በእርሱና በፈጣሪ መካከል የተወሰነ መቋረጥ እንዳለ ምልክት ነው፤ በዚህም ላይ ንስሐ ገብቶ ከሐሼም ጋር ያለውን ግንኙነት በሚገባ ማደስ አለበት።

ጸሎት ከክፉ ወደ መልካም ትለውጣለች

ስለ ቶራ ትምህርት «በቶራ ፈቃድ ውስጥ ያለ ወራዳ» የሚል ጽንሰ ሐሳብ እናገኛለን፤ ይህም ማለት ሰው ሻስን (መላውን ገማራ) እና የሕግ ሊቃውንትን (ፖስቂም) ተምሮ፣ አዳዲስ ትርጓሜዎችን አመንጭቶ፣ ታላቅ ጋኦን ሆኖ ወዘተ ሊሆን ይችላል፤ ቢሆንም ጠባዮቹ ገና ክፉና የተበላሹ ስለሆኑና በዓለም ከንቱ ነገሮች ውስጥ ስለተዘፈቀ «በቶራ ፈቃድ ውስጥ ያለ ወራዳ» ይባላል። ከረቤኑ ሃ-ግራ ዕ״ሀ ስም እንደተጠቀሰው፣ ቶራ በውኃ ተመስላለች፤ ምክንያቱም ውኃ በመሬት ውስጥ ያለውን ያበቅላል፤ እህል ካለ — እህል፣ እሾህ ካለ — እሾህ፤ እንዲሁም ቶራ በሰው ውስጥ ቀድሞውኑ ያለውን ታበቅላለች፣ ታሳድጋለችም፣ ለመልካምም ሆነ ለክፉ፤ ነገር ግን ከክፉ ወደ መልካም አትለውጠውም። ስለ ጸሎት ግን «በጸሎት ፈቃድ ውስጥ ያለ ወራዳ» የሚል ጽንሰ ሐሳብ አላገኘንም፤ ምክንያቱም ሰው በእውነት በሙሉ ልቡ ጸልዮ ነፍሱን በሐሼም ፊት አፍስሶ ወራዳና የተበላሸ ሆኖ መቅረት አይቻልም፤ ምክንያቱም ጸሎት የሰውን እንስሳዊነት «ትፈታታለች»፣ ከክፉ ወደ መልካም ትለውጠዋለች፣ በእውነትም አዲስ ፍጥረት ታደርገዋለች።